Jesteś tu: Strona Główna > Historia > Historia badań polarnych UWr.

Historia badań polarnych UWr.

Polarne badania geograficzne Uniwersytetu Wrocławskiego zostały zapoczątkowane w 1957 roku, podczas III Międzynarodowego Roku Geofizycznego. Rok wcześniej postanowiono, że nauka polska weźmie w nim udział, a jako obszar badawczy przyjęto okolice fiordu Hornsund na południowo-zachodnim Spitsbergenie.

W Zatoce Białego Niedźwiedzia (norweska nazwa Isbjörnhamna), wybudowano latem 1957 roku obszerny parterowy budynek wraz z zapleczem technicznym, z przeznaczeniem na Polską Stację Polarną, administrowaną przez Polską Akademię Nauk. W badaniach i budowie Stacji zaangażowanych było kilkudziesięciu naukowców oraz ekipa techniczna.

Sprzęt i ludzi przewiozły dwa polskie statki. Wzorem II Międzynarodowego Roku Polarnego z 1932 roku, podczas którego odbyła się pierwsza polska całoroczna ekspedycja polarna na Wyspę Niedźwiedzią, tak i w nowo zbudowanej stacji na Spitsbergenie, zaplanowano całoroczną ekspedycję 1957/58.

W następnych latach, aż do 1960 roku włącznie odbyły się kolejne wyprawy sezonów letnich. Od samego początku aktywnie tworzyli programy i je realizowali badacze polarni z Instytutu Geograficznego Uniwersytetu Wrocławskiego. Na północnym obrzeżeniu fiordu Hornsund działała grupa geomorfologiczna, kierowana przez prof. dr hab. Alfreda Jahna oraz grupa glacjologiczno-klimatologiczna, pod kierunkiem prof. dr hab. Aleksandra Kosiby (rys. 1).

W pierwszym, historycznym zimowaniu w Polskiej Stacji Polarnej wziął udział klimatolog z Uniwersytetu Wrocławskiego mgr Stanisław Baranowski. 10-osobową grupą całoroczną oraz całością ekspedycji w latach 1957 – 1960 kierował doświadczony badacz polarny prof. dr hab. Stanisław Siedlecki z Krakowa. Dwaj liderzy grup badawczych, prof. Alfred Jahn oraz prof. Aleksander Kosiba wywodzili się z Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, skąd przybyli do Wrocławia po II Wojnie Światowej. Ich przedwojennym mistrzem naukowym był prof. Henryk Arctowski, kierownik naukowy ponadrocznej ekspedycji antarktycznej z lat 1897-1898, odbytej na belgijskim statku „Belgica”, dowodzonym przez kpt. Adriana de Gerlacha, z Roaldem Amundsenem, jako pierwszym oficerem. Aleksander Kosiba wziął udział w duńskiej wyprawie na Grenlandię w 1936 roku, a następnie zorganizował i kierował samodzielną wyprawą polską na Grenlandię w 1937 roku. Jako młody geomorfolog brał w niej udział Alfred Jahn. W okresie przedwojennym Aleksander Kosiba prowadził też badania na Islandii i w Skandynawii. Trudno o lepszych liderów obu grup badawczych ekspedycji polskich na Spitsbergen w latach 1957 – 1960. W obu grupach przeważali badacze z Instytutu Geograficznego Uniwersytetu Wrocławskiego. Byli to: w grupie glacjologiczno-klimatologicznej: Aleksander Kosiba (wszystkie 4 wyprawy letnie) Stanisław Baranowski (zimowanie i wszystkie 4 wyprawy letnie), Gabriel Wójcik (1957, 1958, 1959 ), Stefan Reichart (1959), Jarema Rdułtowski (1958, 1959, 1960), Stanisław Warzecha (1957), Jan Romer (1958); w grupie geomorfologicznej: Alfred Jahn (1957, 1958), Stanisław Szczepankiewicz (1957, 1959), Hieronim Piasecki ( 1958), Janusz Czerwiński (1959). Stanisław Baranowski w 1962 roku uczestniczył w wyprawie angielskiej na Spitsbergen.

Kolejny etap wrocławskich badań polarnych na Spitsbergenie miał miejsce w sezonach letnich 1970 – 1974. Organizatorem tych wypraw był Instytut Geograficzny Uniwersytetu Wrocławskiego. Inicjatorami przedsięwzięcia byli prof. dr hab. Alfred Jahn oraz dr Stanisław Baranowski. Wyprawy były pomyślane jako ogólnopolskie, współorganizatorem był ówczesny Zakład Geofizyki PAN w Warszawie. Kierownikiem czterech ekspedycji (1970, 1971, 1973, 1974 ) był Stanisław Baranowski (rys. 2. W wyprawach tych, zwanych „wrocławskimi” udział wzięli następujący badacze z Instytutu Geograficznego Uniwersytetu Wrocławskiego: Andrzej Martini (1970), Adolf Szponar (1970), Bronisław Głowicki (1970, 1971), Marian Pulina (1972, 1973), Jacek Jania (1972), Jerzy Pereyma (1972,1973), Jacek Piasecki (1972), Jerzy Bieroński (1972, 1974), Jan Klementowski (1974), Janusz Szajna (1974), Katarzyna Jankowska-Lucerska (1974). W kolejnej wyprawie letniej 1975, organizowanej przez Instytut Geofizyki PAN z Warszawy wzięli udział Magdalena Morawska i Jerzy Sacewicz, klimatolodzy z Wrocławia.

W tych samych latach i późniejszych, odbyła się w 1973 roku Wyprawa Uniwersytetu Wrocławskiego (rekonesans studencki) na Grenlandię z udziałem geografów: doc. dr hab. Jerzego Cegły (kierownik), Janusza Kidy, Janusza Szajny, Wiesława Gazdowicza oraz rejs badawczy statku Wyższej Szkoły Morskiej w Gdyni „ Jan Turlejski”, na Islandię w 1976 roku z udziałem Stanisława Baranowskiego, Jerzego Cegły i Mieczysława Sobika. Prof. Alfred Jahn prowadził badania na Alasce, Półwyspie Labrador, w północnej Kanadzie, północnej Norwegii i Szwecji, na Syberii, a Stanisław Baranowski w Kanadzie i Szwecji oraz Jan Klementowski w północnej Szwecji . Prof. Wojciech Walczak odwiedził Grenlandię, a prof. Leszek Baraniecki Kanadę.

Kolejnym przełomem w polskich badaniach polarnych były lata 1976 - 1978. W roku 1976 uruchomiono w Antarktyce, na Wyspie Króla Jerzego, Stację im. Henryka Arctowskiego PAN. Udział w wyprawie letniej 1977/78 doc. dr hab. Stanisława Baranowskiego, został przerwany tragicznym wypadkiem na początku roku 1978. W nieużytkowanej, niewielkiej stacji amerykańskiej, ulatniający się gaz z nieszczelnej instalacji grzewczej, spowodował śmiertelne w skutkach zatrucie Stanisława Baranowskiego.

W czerwcu 1978 roku wyruszyła I Wyprawa PAN na Spitsbergen w nowym cyklu. Dokonała się modernizacja Polskiej Stacji Polarnej. Wzięło w niej udział czterech wrocławian w tym dwóch klimatologów (Józef Liebersbach i Jerzy Pereyma) z Instytutu Geograficznego oraz prof. Alfred Jahn w ramach wizyty.

W tym samym roku klimatolog Jacek Piasecki wziął udział w III Wyprawie PAN na Stację im. H. Arctowskiego w Antarktyce. W 1979 roku Uniwersytet Wrocławski zorganizował wyprawę na Spitsbergen z udziałem Henryka Chmala, Janusza Kidy, Jacka Chachaja, Mieczysława Sobika, Andrzeja Karkowskiego i Jerzego Pereymy (kierownik i jednocześnie uczestnik całorocznej ekspedycji PAN 1979/80).

W kolejnych latach odbywały się wyprawy na Spitsbergen Instytutu Geograficznego Uniwersytetu Wrocławskiego, bądź też jego przedstawiciele brali udział w wyprawach PAN, innych uczelni i organizowanych wspólnie z nimi. Były to: samodzielna wyprawa wrocławska w 1980 roku (Jerzy Cegła, Janusz Kida, Anna Szczepankiewicz-Szmyrka, Magdalena Morawska-Jacewicz, Bogusław Horwath z Instytutu Geograficznego), całoroczna PAN 1981/82 (Mieczysław Sobik i Krzysztof Migała), wrocławska w 1981 (Henryk Chmal, Tadeusz Bryś), wspólna z Uniwersytetem Śląskim w 1983 roku (Jerzy Pereyma, Jacek Piasecki),.

W 1984 we wrocławskiej ekspedycji na Spitsbergen brali udział Mieczysław Sobik, Dariusz Krzyszkowski, Grzegorz Gulka. W 1985 roku miała miejsce wyprawa wspólna z Uniwersytetem w Brnie. Wzięli w niej udział (rys. 3) Alfred Jahn, Anna Szczepankiewicz-Szmyrka, Jacek Piasecki, Jan Klementowski, Jan Szymański (poprzednio w latach 1971, 1973, 1974, 1978, 1979/80 jako pracownik Instytutu Matematycznego Uniwersytetu Wrocławskiego. W kolejnych latach odbyły się wrocławskie wyprawy z udziałem prof. Alfreda Jahna (1986), Jana Szymańskiego (1986), Jana Klementowskiego (1986, 1987), Zdzisława Jarego (1986), Piotra Migonia (1989), Andrzeja Traczyka (1986, 1989).

W całorocznych ekspedycjach PAN brali udział Krzysztof Migała (1986/87) i Janusz Kida (1987/88, 1991/92). W lubelskiej wyprawie UMCS latem 1987 do fiordu Bellsund na Spitsbergenie brał udział Jacek Piasecki. W spitsbergeńskiej wyprawie letniej Instytutu Ekologii PAN w 1989 roku brał udział Krzysztof Migała, a Mariusz Szymanowski (klimatolog) w wyprawie do Stacji im. Arctowskiego w Antarktyce (1990/91).

Wznowienie wrocławskiej działalności polarnej na Spitsbergenie rozpoczęło się w 2000 roku (Jerzy Pereyma), a następnie w 2003 roku odbyła się XVI Wyprawa Uniwersytetu Wrocławskiego w składzie: dr Jerzy Pereyma ( kierownik), dr Jan Klementowski, Eliza Kwaśniewska z Instytutu Geografii i Rozwoju Regionalnego), prof. dr hab. Andrzej Witkowski (dziekan Wydziału Nauk Przyrodniczych), dr Jan Kusznierz (Instytut Zoologiczny), dr Robert Tarka (Instytut Nauk Geologicznych), z Akademii Rolniczej we Wrocławiu dr hab. Jan Matuła (dziekan Wydziału Rolniczego i dr Bronisław Wojtuń oraz Z-ca Dyrektora Karkonoskiego Parku Narodowego dr Andrzej Raj (rys. 4.) W całorocznej ekspedycji PAN 2003/04 wzięli udział dr Krzysztof Migała (kierownik) oraz mgr Tomasz Łękarski.

W XVII wyprawie wrocławskiej 2004 roku wzięli udział: z Instytutu Geografii i Rozwoju Reginalnego - dr Jan Klementowski (kierownik), dr Bartłomiej Korabiewski, mgr Agnieszka Latocha, mgr Sebastian Sikora oraz prof. dr hab. Andrzej Witkowski, dr Jan Kusznierz, płk. dr Jan Ciećkiewicz (Z-ca Komendanta Wyższej Szkoły Oficerskiej we Wrocławiu) i mgr Mariusz Kleszcz (grupa ichtiologiczna), prof. dr hab. Stanisław Staśko (Dyrektor Instytutu Nauk Geologicznych), dr Anna Kowalska z tegoż Instytutu oraz dr Cezary Kabała z Akademii Rolniczej. Trwają przygotowania do kolejnej Wyprawy Uniwersytetu Wrocławskiego w 2005 roku oraz badań w ramach grantu KBN i projektu międzynarodowego, zaplanowanych do IV Międzynarodowego Roku Polarnego 2007/08.

Opracował J. Pereyma, 2005

Klub Polarny

7 września 2016


Nowy Zarząd (Prezesem na nową kadencję został wybrany Krzysztof Migała z Zakładu Klimatologii i Ochorny Atmosfery IGRR UWr) i nowa odsłona stron Klubu Polarnego Polskiego Towarzystwa Geograficznego: www.klubpolarny.pl

Werenhus Book

Tom II: 2003-2014 r.


Książka wpisów z Baranówki (pdf)

Poprzednie infomacje

21 października 2011 r.


Przejdź do Archiuwm

Oprac: A. Traczyk (2004) - Zakład Geomorfologii | Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego | Uniwersytet Wrocławski

Powered by CMSimple_XH | Template by CMSimple_XH | Login